منبع : روزنامه شرق
مامك جولايى*
يكى از مسائلى كه ذهن والدين كودكان كم شنوا را بسيار مشغول مى كند، تصميم گيرى در مورد حضور در مدرسه و جايگاه آموزشى اين كودكان است. ما به عنوان افرادى كه به جهت حرفه و تخصص خويش از ابتداى امر با سئوالات متعددى در اين باب مواجه مى شويم...

ما به عنوان افرادى كه به جهت حرفه و تخصص خويش از ابتداى امر با سئوالات متعددى در اين باب مواجه مى شويم، هميشه به دنبال يافتن مناسب ترين شرايط آموزشى براى اين كودكان هستيم. البته اين موضوع در تمام دنيا بحث برانگيز است و كارشناسان و متخصصان امر راه هاى مختلفى را پيشنهاد مى نمايند. در ايالات متحده تا سال ۱۹۷۵ ميلادى اين كودكان صرف نظر از ميزان افت شنوايى، در مدارس ويژه و غالباً به مدت طولانى طى روز حضور داشتند و زمان محدودى را در جامعه و در كنار خانواده سپرى مى كردند. از آن زمان و با تغيير قوانين آموزشى راه هاى جديدى به روى ايشان باز شد كه تحولى اساسى در سيستم آموزشى كودكان كم شنوا محسوب مى شود. از سال ۱۹۹۰ نيز قوانين عمومى آموزش در اين كشور ديدگاه نوينى را ارائه كرده است مبنى بر اينكه كودكان كم توان حداقل محدوديت را براى آموزش داشته باشند.
از آنجايى كه كم توانى در مورد كودكان كم/ ناشنوا محدود به يكى از حواس (شنوايى) است، در حال حاضر با پيشرفت علوم پزشكى، توانبخشى و تكنولوژى روش هاى جديدى براى كاهش محدوديت اين كودكان ابداع شده است. جراحى (كاشت حلزون)، استفاده از سمعك هاى قوى و مدرن و به كارگيرى شيوه هاى ارتباطى مبتنى بر استفاده موثر از باقى مانده شنوايى همراه با پرورش ساير حواس توسط كارشناسان توانبخشى در اين مسير بسيار موثر است. در كشورهاى پيشرفته غالباً اين كودكان قبل از سنين مدرسه از آموزش هاى تخصصى و ويژه كم شنوايان برخوردارند كه اين آموزش ها يا موسسه محور و يا خانواده محور است. در اين نظام آموزشى، كودك در موسسات ويژه و طى ساعاتى از روز تحت آموزش خاص قرار دارد كه معمولاً در سنين خردسالى، خانواده نيز از اين آموزش ها استفاده مى كند، يا اينكه در منزل و با حضور كارشناسان توانبخشى (خصوصاً آسيب شناس گفتار و زبان) از آموزش ويژه و توانبخشى شنيدارى بهره مند مى شود. زمان ورود به مدرسه، جايگاه آموزشى خاص و متناسب با وضعيت كودك براى او تعيين مى شود كه شامل طيفى از روش هاى آموزشى است، از مدارس ويژه كم شنوايان تا حضور تمام وقت در مدارس عادى. كودكى در مدرسه عادى بهترين شرايط را خواهد داشت كه آموزش هاى پيش از مدرسه او را به توانايى برقرارى ارتباط با ساير افراد رسانده باشد، از گفتارى قابل فهم براى برقرارى ارتباط با معلمين و هم سالان شنواى خود استفاده نمايد، مهارت هوشى در حد متوسط و بالاتر داشته باشد، قادر به انجام فعاليت هاى شخصى خود باشد، صبور بوده و از ميزان توجه كافى برخوردار باشد و از نظر ارتباطى به مهارت هاى كاربردى دست يافته باشد، به گونه اى كه آنچه را كه شرح داده مى شود، پيگيرى كرده و در زمان نياز از طريق سئوال كردن يا ساير مهارت هاى كاربردى زبان درخواست پاسخ نمايد.
چنانچه كودكى از نظر مهارت هاى ارتباطى (درك و بيان گفتارى) در شرايط قرارگيرى در مدارس عادى و عمومى نباشد مى تواند از كلاس هاى ويژه كم شنوايان استفاده نمايد. مدل هاى ديگر آموزشى هم هستند كه استفاده از هر دو محيط را براى كودك پيشنهاد مى نمايد. از جمله اين موارد مى توان به استفاده كودك به صورت پاره وقت از كلاس هاى آموزشى ويژه و كلاس هاى عادى اشاره كرد كه با توجه به توانايى او بخشى از كلاس ها از جمله آموزش هاى هنرى يا تربيت بدنى در جمع كودكان شنوا و در كلاس هاى عادى صورت مى گيرد و ساير دروس كه تخصصى تر هستند در مدارس ويژه تدريس مى شوند و يا ممكن است كودك در كلاس هاى مدارس عادى تحت آموزش باشد، اما جلسات انفرادى توانبخشى داشته باشد (كه البته براى تمامى كودكان كم شنوا در سنين مدرسه مانند زمان قبل از مدرسه ضرورى به نظر مى رسد.) شيوه ديگر آموزشى آن است كه معلم تلفيقى با حضور در مدرسه عادى ساعاتى از هفته را به آموزش خاص بپردازد. حضور كودك كم شنوا در مدارس عادى ممكن است به گونه اى باشد كه وى فقط نقش مشاهده كننده و غيرفعال را داشته باشد و لذا قسمت اعظم آموزش او معطوف به كلاس هاى ويژه باشد و يا اينكه كاملاً در كلاس فعال بوده و معلم تلاش كند كه او در مسير عادى كلاس قرار گرفته و در تمام تعاملات اجتماعى و آموزشى كلاس سهيم باشد. تلاش براى فعال بودن كودك كم شنوا در كلاس هاى عادى آموزشى كه بسيار مورد توجه است امروزه الگويى را مطرح ساخته است كه بر طبق آن در درجه اول سازگارى و انطباق پيدا كردن كلاس با فرد كم شنوا مدنظر قرار مى گيرد و ابتدا شرايط براى حضور كودك در كلاس مهيا مى شود و سپس تلاش براى سازگارى كودك با محيط انجام مى گيرد. براى حضور كودك كم شنوا در كنار ساير كودكان لازم است تغييراتى در محيط آموزشى صورت بگيرد. الگوى ديگر آموزش اين كودكان شامل اداره كلاس توسط دو معلم است كه يكى از ايشان معلم كودكان كم شنوا است و به عنوان همكار در كلاس به آموزش كودكان كم شنوايى كه در كلاس عادى قرار گرفته اند، كمك مى كند. به هر حال امروزه در كشورهايى كه سابقه بيشترى در امر آموزش كودكان كم توان دارند، هدف آن است كه كودك به سمت جريان عادى آموزش حركت كند تا جايى كه به مصلحت او باشد. مهم اين است كه متخصصين توانبخشى (آسيب شناس گفتار و زبان و شنوايى شناس) داراى سابقه كار بالينى با كودكان كم شنوا در تعيين جايگاه آموزشى آنها نقش فعال و مثبت داشته باشند كه البته قوانين آموزشى هم بايد انعطاف پذيرى لازم را در اين خصوص دارا باشد.