شيرزاد عبداللهى
مگر معلمين كشور از زمامداران خود چه مى خواهند، آنها مى گويند حقوق ما كم است و با اين حقوق ناچيز و اين گرانى ما قادر
نيستيم مخارج خود و خانواده مان را تامين كنيم و با خيال راحت به تعليم و تربيت فرزندان شما بپردازيم...

در اين مملكت كه عمله و كارگر روزى ۱۵ تومان حقوق مى گيرند و باز قادر نيستند به زندگى ادامه دهند، به معلم كمتر از حقوق يك عمله مى دهند و توقع دارند كه فرزندان ما را تربيت كنند.» اين جملات بخشى از سخنان آقاى اسلامى واعظ مسجد فخريه واقع در خيابان اميريه، جنب خيابان البرز است كه روز ۱۴ ارديبهشت ماه سال ۱۳۴۰ در مراسم يادبود ابوالحسن خانعلى دبير دبيرستان هاى تهران كه در اجتماع روز ۱۲ ارديبهشت ماه همان سال در ميدان بهارستان به خاك و خون غلتيد بيان شد. مسئله معيشت معلمان، داستان امروز و ديروز نيست. دردى كهنه است كه به گواهى تاريخ قدمتى حداقل ۴۵ ساله دارد. آن زمان آمار كاركنان آموزش و پرورش كه بخشى از وزارت فرهنگ محسوب مى شد، كمى بيش از ۷۰ هزار نفر بود و تعداد كل دانش آموزان كشور كمى بيش از دو ميليون نفر. اما امروز آموزش و پرورش دستگاه عظيمى است با يك ميليون و ۸۰ هزار پرسنل رسمى و ۸۰ هزار حق التدريس كه در آرزوى استخدام رسمى بى صبرانه چشم به ساختمان خيابان قرنى دوخته اند و كمتر از ۱۶ ميليون دانش آموز كه در ۱۳۵ هزار آموزشگاه به تحصيل مشغولند و طرفه اينكه اين تعداد مدرسه در ۸۴ هزار ساختمان تشكيل مى شود، يعنى مدارس دونوبته و نيمى از كلاس ها در ساختمان هايى برگزار مى شود كه به گفته مسئولان مخروبه و خطرآفرينند و بودجه اى كه سال گذشته ۶۰ درصد كسرى داشته است و بيش از ۹۰ درصد آن صرف هزينه هاى پرسنلى مى شود و مديريتى غيرمتخصص و بدنه اى آشفته و غيرحرفه اى، از يك سو ۸۰ هزار معلم حق التدريسى و از سوى ديگر ۱۲۰ هزار معلم مازاد بر نياز دارد. به گمان من بودجه آموزش و پرورش ظرف ده سال آينده به ۲۰ ميليارد دلار مى رسد، در حالى كه حجم مشكلات آن احتمالاً دو برابر خواهد شد. مشكل معيشتى معلمان تنها بخشى از مشكلات آموزش و پرورش است. قله كوه يخى كه در اقيانوس شناور است و حجم عظيم آن به چشم نمى آيد. شكاف بين مديريت و بدنه آموزش و پرورش باعث شده است كه مشكلات اصلى تر از چشم مسئولان پنهان بماند. مشكلات سخت افزارى و بودجه به جاى خود اهميت دارند، اما مشكل اصلى آموزش و پرورش نرم افزارى است. واقعيت تلخ اين است كه محتواى برنامه هاى آموزش و پرورش و روش هاى تعليم و تربيت ما متناسب با زمانه نيست. قصد ندارم آموزش و پرورش ايران را با كشورهاى توسعه يافته مقايسه كنم كه خود داستانى است پرآب چشم و نياز به نوشته اى مجزا دارد. قصد من مقايسه آموزش و پرورش است با ساير حوزه هاى اجتماعى و فرهنگى و حتى صدا و سيما. آنچه كه ما در مدارس به دانش آموزان ياد مى دهيم و روش هايى كه به كار مى بريم، براى بچه ها نه تنها جذبه اى ندارد بلكه آنها را به عصيان وامى دارد. مدرسه در چشم بچه هاى ما قفسى تنگ است كه به اجبار ساعاتى از روز را در آن مى گذرانند. كودكان ما در مدرسه احساس زندانى بودن مى كنند و هنگام به صدا درآمدن زنگ آخر مانند جنگجويان فيلم هاى وسترن فرياد مى كشند و به دروازه ها هجوم مى برند و همين است اگر مى بينيد كه امروز كار معلم در كلاس در رديف كارهاى با اعمال شاقه است. ۹۰ دقيقه اداره كلاس با كودكانى نشسته بر نيمكت هاى چوبى لخت با عرض ۲۰ سانتى متر و بدون تكيه گاه در رديف هاى منظم سربازخانه اى در حالى كه با چشمان سرشار از عصيان و شيطنت به تو چشم دوخته اند و يا بدتر از آن وجود تو را به عنوان موجودى تحميلى ناديده مى گيرند و نيمكت ها را مى تراشند و بر ديوار كلاس ها حرف هاى ناجور مى نويسند، معلم را هم خشمگين مى كند. اخراج از كلاس، توهين، تكه انداختن، كتك زدن و فوران غريزه ها از دو سو و تو به عنوان معلم در كلاسى كه بى شباهت به سرزمين اشغال شده نيست، براساس بودجه بندى هر ساعت حجمى از مطالب كتاب را به مغز دانش آموزان منتقل كنى و آنها را از امتحان و نمره بترسانى. آموزشى مبتنى بر محفوظات و كودك به اين قاعده تن نمى دهد. اخراج و كتك خوردن و توهين و تهديد را مى پذيرد، اما نظم تحميلى را نمى پذيرد و چنين است كه با وجود همه آسان گيرى ها در سال تحصيلى ۸۴-۸۳ يك ميليون و دويست هزار مردودى داريم كه بايد در يك كلاس درجا بزنند. حجم عظيمى از اتلاف منابع و مگر آنها كه قبول مى شوند چه گلى به سر خود و جامعه شان زده اند. سئوال اساسى اين است كه خروجى اين دستگاه عظيم با حدود ۷ ميليارد دلار بودجه سالانه چيست؟ ما بر سر كودكان ۶ ساله خود كه چيزى كم از بهترين هاى دنيا ندارند، در ۱۲ سال تحصيل چه مى آوريم؟ همه اينها براى ما طبيعى شده است، چرا كه ما به اين وضعيت عادت كرده ايم و فكر مى كنيم مدرسه همين است كه ما داريم.
جالب اينكه مديران آموزش و پرورش اولويت هاى ديگرى براى خود تعريف نكرده اند، امواج پى در پى عزل و نصب ها تنها با پاكسازى هاى سال هاى اول انقلاب قابل مقايسه است. موج چهارم عزل و نصب ها احتمالاً اول مهرماه به مدارس مى رسد. تلاش براى احياى معاونت پرورشى و جدا كردن حوزه آموزش از پرورش و طرح هايى مثل سفيران نور، تغيير محتواى كتاب هاى درسى با تاكيد بيشترى بر مسائل دينى و اخلاقى از جمله دغدغه هاى مديران كنونى است. اين گفته ايوان ابليچ كه مدرسه عامل بيسوادى است را بايد امروز به گونه ديگرى بازگو كرد. مدارس ما خلاقيت ها، استعدادها و در كلام، روح دانش آموزان را مى كشند. آ موزش هاى اسكولاستيك امروز ما در مدارس پاسخگوى نيازهاى امروز بشر و نيازهاى كشور به پيشرفت و توسعه نيست.