روزنامه شرق - بنفشه سام گیس: مدیركل دفتر امور شبه خانواده سازمان بهزیستی كشور یا خسته شده بود یا انتظار نداشت كه در پایان آن توضیحات مفصل كه البته از یك وضعیت نسبتا مثبت حكایت می كرد باز هم مجبور به پاسخگویی باشد. آن هم پاسخ به آماری كه ترجیح می داد اعلام نشود. دكتر نبی الله عشقی ثانی روز چهارشنبه و در نشست مطبوعاتی كه به منظور بررسی وضعیت مراكز شبانه روزی سازمان بهزیستی كشور و فرزندخواندگی برگزار شد، علاوه بر آنكه هیچ توضیحی راجع به جرایم و بزهكاری، طلاق، خودكشی، اعتیاد، سوء استفاده جنسی، كودك آزاری و آسیب های اجتماعی فرزندان بهزیستی ارائه نكرد،

در پوشه قطوری هم كه همراه آورده بود، هیچ آماری مرتبط با وضعیت آسیب های اجتماعی و جرایم و بزهكاری فرزندان سازمان بهزیستی كشور به همراه نداشت علاوه بر آنكه آماری هم در این زمینه به خاطر نمی آورد. شاید هم رغبتی به یادآوری این آمار نداشت. مجموع پاسخ های مدیركل دفتر امور شبه خانواده سازمان بهزیستی كشور به پرسش های شرق درباره وضعیت جرایم و بزهكاری، طلاق، خودكشی، كودك آزاری و سوء استفاده جنسی در مراكز شبانه روزی و سایر آسیب های اجتماعی برای فرزندان سازمان بهزیستی كشور این بود كه: «آماری از جرایم و بزهكاری فرزندان ساكن مراكز شبانه روزی سازمان بهزیستی كشور نداریم. زیرا تا زمانی كه این بچه ها در مراكز ما نگهداری می شوند كه جرم و بزهی مرتكب نمی شوند، بعد از ترخیص هم ما پیگیر ارتكاب به خلاف آنان نیستیم البته پاسخ ما به این سئوال شما كه آیا آنها هم جرمی مرتكب می شوند یا خیر، مثبت است چون این بچه ها هم مثل سایر افراد جامعه هستند كه احتمال ارتكاب جرم در مورد آنها هم وجود دارد. در حال حاضر آماری از وضعیت طلاق آنها در اختیار ندارم اما آمار طلاق این افراد از آمار جامعه بالاتر نیست. آماری از خودكشی ندارم و تا به حال هم از اقدام به خودكشی فرزندان شبانه روزی ها گزارشی دریافت نكرده ام. اما در مورد كودك آزاری و سوء استفاده جنسی از كودكان در مراكز شبانه روزی كه پرسیدید، در تمام مراكز شبانه روزی ها در سراسر كشور شماره تلفن ویژه دریافت شكایات كودكان از وضعیت شبانه روزی ها به كودكان اعلام شده و تمام بچه ها كارت تلفن در اختیار دارند تا هرگونه سوء رفتار چه از سوی مسئولان مركز و چه از سوی سایر ساكنان مركز را به ما اعلام كنند. وقوع كودك آزاری در شبانه روزی ها را تكذیب نمی كنم البته در حال حاضر آماری در اختیار ندارم ولی معتقدم همان طور كه در یك خانواده ممكن است تنبیه بدنی انجام بگیرد، در یك شبانه روزی هم این اتفاق دور از ذهن نیست. در عین حال در مورد سوء استفاده جنسی از كودكان در مراكز شبانه روزی، آماری به همراه ندارم اما این آمار بسیار كم و نادر است و ناظران دائمی سازمان بهزیستی كشور موظف به مراقبت از كودكان مراكز شبانه روزی هستند.» عشقی ثانی در میانه پاسخ به سئوالات شرق با طرح این پرسش كه «قصد شما از انعكاس این آمار صنفی چیست» افزود: «تاكید من این است كه مراكز شبانه روزی سازمان بهزیستی كشور هم مثل یك خانه می ماند. هر آنچه كه در یك خانواده اتفاق می افتد در مراكز بهزیستی هم اتفاق می افتد.»
۱۷ هزار كودك توسط بهزیستی نگهداری می شوند
سرشماری سازمان بهزیستی كشور در ابتدای سال ۸۵ از وجود ۱۷ هزار و ۴۰۷ كودك كه تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار گرفته و به مراكز شبانه روزی دولتی یا غیردولتی منتقل شده یا به بستگان واگذار شده اند خبر می دهد. از این تعداد هم اكنون ۹ هزار و ۷۲ نفر به خانواده های جایگزین سپرده شده اند و باقی كه هشت هزار و ۳۷۵ نفر را شامل می شوند در مراكز دولتی یا غیردولتی نگهداری می شوند. عشقی ثانی درباره چگونگی پذیرش كودكان در مراكز شبانه روزی سازمان بهزیستی كشور گفت: «زمانی كه یك كودك از نظر سرپرستی دچار مشكل می شود، براساس حكم قضایی مسئولیت سرپرستی او به سازمان بهزیستی داده شده و در واقع كودك به عنوان فرزند بهزیستی معرفی می شود. در واقع، سازمان بهزیستی كشور مسئول تربیت و مراقبت از كودكانی است كه فاقد سرپرست موثر هستند در عین آنكه موظف است برای این كودكان، خانواده ای ایجاد یا پیدا یا احیا كند چرا كه تمام تحقیقات جهانی نشان می دهد كه هیچ مكان و محفلی حتی با بهترین امكانات هم نمی تواند جای خانواده را پر كند. ما هم در مورد گروهی از كودكان كه بستگان نسبی یا سببی دارند این پیگیری را انجام می دهیم كه كودك به پدربزرگ، عمو، عمه یا یكی از اقوام سپرده شده و در مقابل، ماهانه ۴۵هزار تومان به عنوان كمك هزینه تامین كودك به آن خانواده پرداخت می شود.»عشقی ثانی با یادآوری این نكته كه امروز نام تمام مراكز دولتی و غیردولتی كه كودكان فاقد سرپرست موثر در آن نگهداری می شوند، از نام هایی همچون «یتیم خانه»، «پرورشگاه» و «شبانه روزی» به «خانه كودكان و نوجوانان» تغییر كرده اعلام كرد كه در حال حاضر ۱۵۰ مركز دولتی با نگهداری ۴۰۶۶ كودك و ۲۴۱ مركز غیردولتی با نگهداری از ۴۳۰۹ كودك فعال هستند و هر مركز به طور میانگین از ۲۰ كودك نگهداری می كند در حالی كه در سال های گذشته هر مركز شبانه روزی حدود ۳۰۰ كودك را به شیوه اردوگاهی در خود جای داده بود.
باید بازسازی شخصیت كنیم
«ما باید بازسازی شخصیت انجام بدهیم.» عشقی ثانی با اظهار این جمله ابراز تاسف كرد كه اكثریت كودكان ساكن در مراكز نگهداری سازمان بهزیستی، كودكانی هستند كه والدین آنان فاقد صلاحیت بوده اند و این كودكان پیش از سپرده شدن به بهزیستی خاطرات بدی را تجربه كرده اند. «بچه ای را به ما تحویل می دهند كه پدر بچه جلوی چشم بچه سر مادرش را بریده است. بی غذایی، كتك خوردن، رها بودن در كوچه ها و خیابان ها و آزارهای بسیاری كه بر جسم و روح اغلب این كودكان وارد شده باعث می شود كه این كودكان در هنگام تحویل به سازمان بهزیستی فاقد سلامت روانی و شخصیت پایدار باشند. كار ما بسیار دشوار است چرا كه ما باید شخصیت این كودكان را از نو بسازیم.» ۲۲ درصد ۱۸۵۳ نفر از كودكان ساكن مراكز نگهداری سازمان بهزیستی كشور در گروه سنی صفر تا ۶ سال قرار دارند. ۳۲ درصد ۲۶۷۰ نفر در گروه سنی ۶ تا ۱۲ سال، ۳۶ درصد ۳۰۲۱ نفر در گره سنی ۱۲ تا ۱۸ سال و ۱۰ درصد ۸۳۱ نفر در گروه سنی بالای ۱۸ سال قرار دارند.

هر سال ۲ هزار نفر وارد می شوند
ورودی مراكز شبانه روزی دولتی و غیردولتی سالانه ۲ هزار نفر است، در حالی كه هر ساله حدود یك هزار و ۲۰۰ نفر از ساكنان این مراكز ترخیص می شوند و به گفته عشقی ثانی با قوانین موجود، فقط ۱۵ درصد از كودكان تحت پوشش سازمان بهزیستی كشور می توانند به عنوان فرزندخوانده به خانواده های متقاضی فرزند واگذار شوند. عشقی ثانی درباره ابهام قانون نسبت به فرزندخواندگی گفت: «ما هیچ قانون و ماده قانونی كه برای فرزندخواندگی نوشته شده باشد نداریم. در واقع در قوانین ما هیچ گاه واژه فرزند خوانده مورد استفاده قرار نگرفته است. صرفا در قانون «حمایت از كودكان بی سرپرست» كه در سال ۱۳۵۳ و در مجلس شورای ملی تصویب شده تصریح شده كه كودكان فاقد پدر و مادر و جد پدری را می توان به زوج هایی كه بعد از گذشت پنج سال از زندگی مشترك صاحب فرزند نشده اند و در آینده هم صاحب فرزند نمی شوند واگذار كرد. بر مبنای همین قانون متقاضیان نگهداری از كودك بی سرپرست باید به مراكز بهزیستی یا دادسرا مراجعه كرده و تقاضای مشترك بدهند و پس از ثبت تقاضا صلاحیت و توانمندی روانی و اخلاقی و مادی خانواده مورد بررسی قرار می گیرد و پس از تایید به انتخاب خانواده، فرزند دختر یا پسر به آنان واگذار می شود كه این واگذاری برای مدت شش ماه آزمایشی خواهد بود و پس از تایید روابط خانواده با فرزند واگذار شده سازمان بهزیستی به دادسرا یا اداره ثبت احوال نامه ای نوشته و حكم سرپرستی دائم برای خانواده صادر شده و مرد می تواند برای فرزند خوانده اش شناسنامه ای با نام فامیل خود درخواست كند البته متاسفانه چنین كودكی سهم از ارث نبرده و به همین دلیل پیش از واگذاری فرزند به خانواده، تمهیداتی مثل انتقال یك سوم اموال خانواده به فرزندخوانده پیش بینی شده تا در مواقع اضطراری حقی از او ضایع نشود. البته به دلیل وجود مشكلاتی از این دست قانون در وزارت رفاه مورد بازنگری قرار گرفت و پیش نویس اصلاحیه ای كه به تایید سازمان بهزیستی، وزارت رفاه و قوه قضائیه رسیده به دولت ارائه خواهد شد تا بعد از تصویب در هیات دولت به مجلس ارسال و مصوب شود. بر مبنای اصلاحیه قانون به محض تشخیص مددكار یا هر فرد مسئول نسبت به فقدان صلاحیت پدر و مادر در نگهداری كودك، حق نگهداری از فرد یا افراد خاطی سلب شده و به سازمان بهزیستی واگذار می شود. همچنین خانواده هایی كه صاحب یك یا دو فرزند هستند نیز به محض تایید سازمان می توانند از حق نگهداری فرزندخوانده هم برخوردار شوند. كه ما امیدواریم با تصویب این اصلاحیه بتوانیم حداقل ۵۰ درصد از كودكان ساكن در مراكز شبانه روزی را به خانواده های متقاضی كه به دلیل طولانی شدن مراحل اداری، گاه حدود دو سال در نوبت انتظار مانده اند واگذار كنیم.»
ما اجباری برای خانواده قائل نمی شویم
عشقی ثانی در پاسخ به این سئوال شرق كه «آیا واگذاری كودك ساكن یك شهر یا استان به خانواده ای ساكن در شهر یا استان دیگری مجاز است» گفت: «مراحل نهایی واگذاری در اختیار سازمان بهزیستی نیست. بلكه قضات مناطق مسئول صدور حكم واگذاری هستند. در واقع حكم قضایی یك قاضی فقط در منطقه اشراف او معتبر است اما در بعضی موارد، قاضی می تواند به قاضی دیگری در شهرستان دیگری نیابت قضایی بدهد و كودك از آن شهرستان به شهر دیگری واگذار شود.» وی در پاسخ به این سئوال شرق كه «اجبار به جاری شدن صیغه محرمیت بین دختر خوانده و مرد یا پسرخوانده و زن از سوی دستگاه قضایی یا سازمان بهزیستی بسیاری از خانواده های متقاضی را از قبول فرزندان بهزیستی به فرزندخواندگی منصرف كرده است»، گفت: «مسئله محرمیت و محرم شدن دختر یا پسر به زن یا مرد كه حكم مادرخوانده یا پدرخوانده كودك را پیدا می كنند یك مسئله شرعی است و به هیچ وجه از سوی سازمان بهزیستی به خانواده ها چیزی به جز موارد قانونی تكلیف نمی شود. ما هیچ اجباری برای خانواده ها قائل نمی شویم چون معتقدیم كه مسائل شرعی در اختیار خانواده است. در عین حال فقهای معظم هم فتاوایی در این زمینه داده اند مثلا آیت الله صانعی در فتوای خود گفته كه كودكی كه از دوران طفولیت توسط یك مرد و زن غریبه پرورش می یابد به آن زن و مرد محرم می شود. بنابراین خانواده ای كه مقلد آیت الله صانعی باشند می توانند به این فتوای بسنده كنند. در عین حال جاری شدن صیغه محرمیت بین دختر و مرد خانواده یا پسر و زن خانواده به معنای محرمیت در روابط زناشویی نبوده و به معنای محرمیتی است كه در واقع از رابطه پدر و فرزندی و مادر و فرزندی نشٲت می گیرد. در عین حال شیر دادن به دختر یا پسر نوزاد غریبه هم یكی از راه های محرمیت است و گفته می شود كه چنانچه زنی از بستگان نزدیك بتواند به نوزادی به مدت ۲۴ ساعت شیر بدهد، آن نوزاد یا كودك شیرخواره به خانواده محرم خواهد شد. به هر حال همه ما مكلف به رعایت مسائل شرعی هستیم در عین حال كه نه سازمان بهزیستی و نه مراجع قضایی در این باره هیچ اجباری برای خانواده متقاضی فرزندخواندگی قائل نمی شوند و از آنجا كه در قوانین موجود هیچ نامی از واژه «فرزند خوانده» نیامده بنابراین هیچ ماده قانونی هم درباره چگونگی محرم شدن فرزندخوانده به خانواده وجود نداشته و این امر صرفا معطوف به اعتقادات خانواده است.» عشقی ثانی با اشاره به اینكه در حال حاضر به دلیل موانع قانونی، سالانه فقط ۸۰۰ كودك به خانواده های متقاضی واگذار می شوند در حالی كه تعداد متقاضیان فرزندخوانده حدود چهار برابر تعداد كودكان واگذار شده در سال است، به مشكلات موجود برای بیمه كودكان بی سرپرست اشاره كرد و گفت: «در سال جاری از سوی سازمان مدیریت ۶۰۰ میلیون تومان اعتبار در اختیار ما قرار گرفت كه با این رقم توانستیم برای ۵ هزار نفر از فرزندان سازمان، قراردادی به نام بیمه آتیه با شركت سهامی بیمه ایران منعقد كنیم و ماهانه ۱۰ هزار تومان در حساب پس انداز كودكان پول واریز كنیم تا پس از گذشت ۱۰ سال و در زمان تشخیص مددكاران سازمان این سپرده در اختیار فرزند ما قرار بگیرد. فقط در صورتی می توانیم پوشش بیمه ای فرزندان بهزیستی را افزایش دهیم كه سازمان مدیریت اعتبار بیشتری در اختیار ما بگذارد در غیر این صورت میزان پوشش به همین ۵ هزار نفر محدود خواهد شد.»