فرا رسیدن اول ماه مه – روز جهانی کارگر – را به کارگران زحمتکش ایران و جهان شاد باش می گوییم .
انجمن حمایت از حقوق کودکان به روال سالهای گذشته ضمن گرامیداشت این روز خجسته ، تحلیلی مختصر در خصوص کار کودکان در جهان و ایران ارائه می دهد :
در طول چند دهه اخیر به ویژه از دهه هفتاد میلادی به بعد به واسطه تحولات اقتصادی جهان و حاکمیت نظام سرمایه و رشد اقتصادی نامتوازن و نابرابر در سطح جهانی و در سطح ملی ، فقر و نابرابری های اجتماعی ، به خصوص در کشورهای درحال توسعه گسترش یافته و حجم طبقه کارگر در جهان را افزایش داده است ، به طوری که تخمین زده می شود اکنون 3 میلیارد نفر در جهان جزء طبقه کارگر و محروم با درآمد کمتر از یک دلار در روز روزگار می گذرانند . فرآیند خصوصی سازی و کاهش ارزش پول ملی کشورها و کاهش خدمات اجتماعی همراه با تضعیف دولت رفاه و فروپاشی تشکلها و نهادهای جمعی کار و فردی شدن مناسبات کار ، در عمل به جهانی سازی فقر و محرومیت دامن زد . نتیجه مستقیم چنین تحولاتی بازتولید پدیده های قدیمی همچون کار کودکان و گسترش بیش از حد آن در کشورهای فقیر و در حال توسعه و بهره کشی از جسم و روان نحیف کودکان و شکل گیری پدیده هایی شد که تحت عنوان " برده داری مدرن " مشهور است .
بر اساس تخمین سازمان جهانی کار هم اکنون حدود 400 میلیون کودک در جهان مشغول به کار بوده و در کنار آن گسترش پدیده هایی مانند کودکان خیابانی و قاچاق کودکان و شکل گیری شبکه های هرزه نگاری از کودکان و آژانسهای توریسم جنسی ، استفاده از کودکان به عنوان سرباز در جنگها و منازعات خوشونت بار ، بیش از گذشته به کودکانه شدن فقر و استثمار در جهان امروز منجر شده است . کودکان فقیر – به ویژه کودکان کار – قربانیان خاموش منازعات قدرت و ثروت هستند که البته دولت ها و نهادهای مدنی و تشکل های کارگری نیز کمتر به این موضوع پرداخته اند .

در جامعه ایران نیز آمارهای تخمینی موجود حکایت از یک میلییون و 800 هزار کودک کار در کشور دارد و متاسفانه همراه با بازتولید روزانه فقر و فقیرتر شدن و به حاشیه رانده شدن خانواده ها ، بخش زیادی از بار تامین درآمد خانواده ها بر عهده کودک خانواده است که این موضوع فرضیه " در حاشیه قرار گرفتن کار کودکان و زنان در اثر رکود بازار کار " را زیر سوال برده است چرا که ارزان بودن کار بچه ها و مطیع بودن آنان باعث شده است عکس این قضیه اتفاق بیفتد و بیکاری روزافزون و تورم لجام گسیخته باعث گسترش روزانه کار کودکان شده است . در کشور ما نهادهای حمایتی واقعی در حوزه کار کودکان وجود نداشته و از طرف دیگر با پرداختن صرف به کودکان خیابانی عملا طیف وسیعی از کودکان شاغل در کارگاههای مخوف و زیرزمینی به فراموشی سپرده شده اند . با افزایش برخورد غیر کارشناسی با کودکان خیابانی و جمع آوری ادواری کودکان از سطح خیابانهای شهر – بدون تعریف طرح و پروژه موفق ملی – سبب شده است کودکان خانواده های فقیر به اشکال پنهان تر و مخوف تر اشتغال روی آورند و البته براساس پیش بینی اقتصاددانان با ورود ایران به سازمان تجارت جهانی در وهله اول یک میلیون فرصت شغلی در کشور از بین می رود همچنین براساس یک آمار 70% بیکاران جامعه نیز جزء طبقات فقیر و محروم کشور هستند که این نیز تهدید بزرگی برای گسترش کار کودکان در کشور محسوب می شود .
انجمن حمایت از حقوق کودکان با 13 سال سابقه فعالیت در حوزه حقوق کودک و نیز8 سال سابقه تخصصی تر در حوزه کودکان کار و خیابان و بهره گیری از تجارب ارزنده داوطلبان خود در واحدهای ناصر خسرو ، شوش و جنوب خراسان به روال سالهای گذشته و ازآنجائی که پیشنهادهای ارائه شده تا به حال کمتر مورد توجه متولیان امور قرار گرفته است ، بار دیگر و با تاکیدی بیشتر مواردی را یادآور می شود :
1 – انجمن با اصرار بر شعار " کار کودکان تحصیل است " اعتقاد دارد تحت پوشش تحصیلی قرار دادن کودکان کار در ازاء پرداخت یارانه ایی به میزان حقوق دریافتی ماهانه این کودکان به والدین آنها می تواند تا حدود زیادی از تبعات کار کودکان در آینده بکاهد .
2- انجمن حمایت از حقوق کودکان خواستار تدوین یک برنامه ملی در راستای پیشگیری از سوء استفاده از کودکان و در نهایت حذف پدیده ناخوشایند کار کودکان است . به اعتقاد انجمن سهمی که کودکان در وضعیت دشوار از دارائئ های ملی کشور عزیز مان ایران دارند می تواند اجرای چنین برنامه هایی را محقق سازد .
3- تجربه طرح کار و دانش وزارت آموزش و پرورش که نوجوانان علاقه مند را در چرخه آموزشهای فنی و حرفه ای قرار می داد ، عملا به دلیل نبود اشتغال و بازار کار پس از پایان دبیرستان ، به حاشیه رانده شده است اما با تحت پوشش قراردادن کودکان کار در آموزشهای فنی و حرفه ای می توان اشکال غیر کاذب ، غیر مخرب و صحیح اشتغال را به آنان آموزش داد که البته آموزش و پرورش تا به حال تعهدات خود را در خصوص آموزش کودکان خارج از چرخه رسمی تحصیل ( که کودکان کار نیز جزء این دسته محسوب می شوند ) انجام نداده و گزارشی از طرح بین المللی " آموزش برای همه " و چگونگی صرف میلیاردها تومان بودجه پیش بینی شده برای این طرح ارائه نداده است .
4- جاری ساختن سیستم رفاهی و تامین اجتماعی مناسب برای همه افراد جامعه می تواند تا حدود زیادی خانواده های فقیر را از فشار روزافزون فقر رها سازد که به واسطه آن کودکان این خانواده ها نیز در معرض آسیب های کمتری خواهند بود .
5- انجمن اعتقاد دارد تشکیل تشکلهای کارگری و نهادهای جمعی کار می تواند یک چتر حمایتی برای کودکان شاغل در کارگاهها ایجاد کند تا به واسطه آن کودکانی که دراثر شرایط بد اقتصادی اجبار به اشتغال دارند از حداقل امکانات رفاهی و بهداشتی و تامین اجتماعی در محل کار بهره مند شوند .
6- اشتغال جنسی کودکان زیر 15 سال را می توان مخوف ترین و غیرانسانی ترین نوع بهره کشی از کودکان نام برد که پایین آمدن سن فحشاء تهدید بزرگی برای جامعه معصوم و در عین حال وسیع کودکان محسوب می شود که نپرداختن به این موضوع به لحاظ فرهنگ و سنت در کشور تبعات زیان بار تری را برای آینده این کودکان رقم می زند .
7- انجمن اعتقاد دارد نقش اصلی NGO ها نقش نظارتی بوده و درگیر شدن بیش از حد این تشکل ها در فرآیندهای اجرائی تهدیدی برای دور شدن از اهداف اصلی و مهم آن تشکل محسوب خواهد شد .از طرف دیگر انجمن حمایت از حقوق کودکان مصرانه از متولیان امور می خواهد موانع ایجاد شده بر سر راه فعالیت تشکل ها و نهادهای مدنی را مرتفع سازند چرا که براساس اعلام نظر کارشناسان که دهه 80 را دهه انفجار بحرانهای اجتماعی پیش بینی کرده اند ، محدودیت بیش از حد تشکل هائی که در حوزه آسیب های اجتماعی فعالیت دارند عملا به دامن زدن بحرانهای آتی منجر خواهد شد .

به امید ایجاد جهانی شایسته برای کودکان عزیز