( گزارش روزنامه اعتماد از مراسم انجمن حمایت از حقوق کودکان در روز 11 اردیبهشت )
ايران يک ميليون و هشتصد هزار کودک کار دارد
گروه اجتماعي؛ حسيب، شاکر، فوزيه و شفيق ميهمانان ويژه انجمن حمايت از حقوق کودکان بودند. قرار بود در روز جهاني کارگر برابر با اول ماه مه آنها هم به عنوان کودکاني که به جاي تحصيل کار مي کنند از تجربيات خود براي جمع سخن بگويند. جمعي که در آن فريبرز رئيس دانا اقتصاددان، احمد محيط روانپزشک، فرشيد يزداني رئيس انجمن حمايت از حقوق کودکان و شيوا دولت آبادي روانشناس از ميهمانان برجسته اش بودند.

حسيب 17 ساله است و اکنون دوم راهنمايي را مي گذراند. از زماني که به ياد نمي آورد کابل را همراه پدر و مادرش ترک کرده و در آپارتمان يک خوابه يي در سرچشمه تهران اجاره نشين شده اند. دستفروشي مي کند با ماهي 50 هزار تومان درآمد. فوزيه دخترک افغان، با چشماني کشيده و صورتي محجوب از 4 سالگي با هويت پسرانه در کارگاه هاي توليدي لباس همراه ناپدري اش کار مي کرده و حالا دو سالي مي شود که با همت خانم بشيري مدير خانه کودک ناصرخسرو هويت اصلي خود را بازيافته و در همين خانه که مامن اين بچه هاست درس مي خواند. هرچند که از ميان ايرانيان دوستي ندارد؛ «دختران ايراني به خودشان مغرورند که ايران شهر خودمان است و با ما دوستي نمي کنند.» اين جمله را نه با بغض و حسرت که با بصيرت زني ميانسال مي گويد که با فراز و نشيب زندگي آشناست و به قضا و قدر تن داده است. مادرش معلم است و برادر فلجش از صبح روي ويلچر مي نشيند و مردم را وزن مي کند تا شب دو سه هزار توماني به خانه ببرد. خانه که... خانه قمر خانم يادتان هست؟ دو اتاق چنين خانه يي در ميدان شوش با بهاي 120 هزار تومان اجاره ماهانه.

براي چنين کودکاني فريبرز رئيس دانا از امپرياليسم جهاني و اقتصاد سوسياليستي سخن مي گويد.
مي گويد به نظر او مهمترين روز همه جهان روز کارگر است و بچه ها با شدت کف مي زنند. مي گويد دولتمردان نمي خواهند ما را تحمل کنند بنابراين اجازه ندادند روز کارگر آنچنان که شايسته است برگزار شود و بچه ها به فکر فرو مي روند. رئيس دانا پاي آمار را ميان مي کشد و مي گويد سال گذشته طرفداران اقتصاد آزاد 14 ميليارد دلار را از ايران فراري داده اند و از بچه ها مي خواهد ضرب و تقسيم کنند و نسبت اين رقم عجيب را با درآمد ماهانه خود بسنجند. آشکارا مي بينم به حيرت و سردرگمي بچه ها افزوده مي شود. شفيق که 17 ساله است به آهستگي مي گويد از ساعت 3 تا 9 شب در يک عطاري کار مي کنم براي ماهي 45 هزار تومان و تلخ مي خندد.رئيس دانا آمار مي دهد که در جهان 260 ميليون کودک هستند که به جاي تحصيل کار مي کنند و خرج خانواده را مي دهند. مي گويد اين نتيجه سياست هاي اقتصادي دوران رونالد ريگان در امريکاست که به سراسر جهان سرايت کرده و شوربختي بشر را دو چندان کرده است. مي گويد در آن زمان نظريه پردازان اين اقتصاد به مردم جهان قول داده بودند در 15 سال بعد رقم کودکان کار را به 100 ميليون نفر کاهش دهند اما در نتيجه برداشت هاي غلط شان امروزه 260 ميليون کودک کار در جهان تحت استثمار قرار گرفته اند.از 4 نفر ميهمان ويژه مراسم انجمن حمايت از حقوق کودکان، سرنوشت هريک دردمندانه تر از ديگري است. فوزيه از مادرش تعريف مي کند که در کابل معلم بوده و الان خانه دار است. تعجب مي کنم که مادري معلم چطور دلش رضا داده دخترش با هويت پسرانه سال هاي کودکي اش را در توليدي هايي با مردان چند برابر بزرگتر از خودش بگذراند. حيرت مرا که مي بينند، حسيب توضيح مي دهد که سختي زندگي اين حرف ها حاليش نمي شود. پدر حسيب مهندس راه و ساختمان بوده و مادرش پزشک اطفال. الان پدر در ايران کفش هاي مردم را واکس مي زند و سوغات مهاجرت براي مادر بيماري اعصاب است.فريبزر رئيس دانا سعي مي کند براي بچه ها توضيح دهد وضعيت فعلي آنها و خانواده هايشان نتيجه سياست هاي تعديل اقتصادي است که هم در دو دولت قبلي و هم در دولت جديد دنبال مي شود و تاکيد مي کند که با وجود اصرارهاي فراوان رئيس جمهور مبني بر اينکه طرفدار اقتصاد چپگرا و سوسياليستي است اما در عمل پيرو همان نظريه پردازان اقتصاد معطوف به سود و درآمد است که نتيجه اش وضعيت بد اقتصادي و بيکاري فزاينده کارگران و افزايش تعداد کساني است که هر روز بيشتر زير خط فقر قرار مي گيرند. خطاب به بچه ها مي گويد که حواستان باشد؛ ايران را با کشورهايي مثل هند مقايسه نکنيد که منابع ندارند و علت فقرشان را همين مساله عنوان مي کنند. ايران کشوري ثروتمند است که سال گذشته 60 ميليارد دلار درآمد نفتي داشته است، با اين حال با 18 درصد نرخ بيکاري 5/4 ميليون بيکار دارد و اين نتيجه سياست هاي غلط دولتمردان است که همچنان لجوجانه بر تصميم هاي خود پاي مي فشارند.در ايران از تعداد کودکان کار رقم دقيقي در دست نيست. رئيس دانا مي گويد بر اساس برآوردهاي خودش 720 هزار کودک کار در ايران زندگي مي کنند اما فرشيد يزداني مديرعامل انجمن حمايت از حقوق کودکان از يک ميليون و 800 هزار نفر سخن مي گويد. استدلالش هم اين است که تعداد بچه هاي واجد شرايط تحصيل را از بچه هايي که در حال تحصيل هستند کم کرده و نتيجه گرفته اين يک ميليون و 800 هزار نفر باقيمانده، کودکاني هستند که به جاي تحصيل مشغول کارند. يزداني بيانيه انجمن را مي خواند که در بخشي از آن آمده است؛ فرآيند خصوصي سازي و کاهش ارزش پول ملي کشورها و کاهش خدمات اجتماعي همراه با تضعيف دولت رفاه و فروپاشي تشکل ها و نهادهاي جمعي کار و فردي شدن مناسبات کار، در عمل به جهاني سازي فقر و محروميت دامن زد. نتيجه مستقيم چنين تحولاتي بازتوليد پديده هاي قديمي همچون کار کودکان و گسترش بيش از حد آن در کشورهاي فقير و در حال توسعه و بهره کشي از جسم و روان نحيف کودکان و شکل گيري پديده هايي شد که تحت عنوان برده داري مدرن مشهور است.از سوي خانه هاي کودک شوش و ناصر خسرو تعدادي از بچه هايي که بين 6 تا 12 سال سن دارند به اين مراسم دعوت شده بودند که اواسط جلسه مي رسند. مسلم کوچک ترين آنهاست که ساز مي نوازد و براي جمع تصنيف هاي خاطره انگيزي چون سلطان قلب ها را مي خواند. يکي ديگر از آنها با جثه يي کوچک و صورتي خندان تعريف مي کند که از 4 سالگي پادوي جوشکاري ها و مکانيکي هاي مختلف محله شان بوده و پدرش به آنها مي سپرده که پولي به او ندهند؛ بابام مي گفت همين که از تو کوچه ها جمع بشه بسه. اين قدر بهم پول مي دادن که بتونم براي خودم کيکي، پفکي، چيزي بخرم. او در فيلم کارگرداني ايراني هم بازي کرده که بابت يک ماه کار 12 هزار تومان دستمزد گرفته است، با اين همه، اميد از چهره و حرف هايش مي بارد و سرزندگي اش در ميان بچه هاي ديگر مثال زدني است.سرزندگي اين بچه ها دکتر احمد محيط را هم به وجد آورد. او که سال هاست به دعوت سازمان جهاني بهداشت در شرق مديترانه سکني گزيده چند روز پيش به ايران آمده و به دعوت انجمن در اين مراسم حضور يافته بود. محيط تحت تاثير شادابي و اميدي که در وجود اين بچه ها مي جوشيد شعري را که قبلاً سروده بود تقديم آنها مي کند. محيط چند کلمه يي هم درباره استرس هايي که فشار کار زودهنگام بر اين بچه ها وارد مي کند سخن مي گويد اما مراقب است سخنانش که در حضور بچه ها بيان مي شود آنها را نرنجاند. محيط معتقد است که مواجهه زودرس با مسووليت براي اين کودکان استرس زاست و مانع رشد طبيعي آنها مي شود. علاوه بر اين بيشتر اين بچه ها حاصل زحمات و درآمد خود را تقديم خانواده مي کنند و اغلب خودشان هيچ بهره يي از دستمزدشان نمي برند که همين مساله نيز بر روح کوچک آنها فشار وارد مي کند.